Wereldwonderen
Een tijdje geleden nodigde de redactie van een tijdschrift me uit voor een diner om samen met zes andere wetenschappers een lijstje van Zeven Moderne Wereldwonderen op te stellen. Ik antwoordde dat het me slecht uit kwam, tenminste op korte termijn, maar de vraag bleef in mijn hoofd rondspoken.
Ik zocht bij het woord wonder. Het is een woord om je over te verwonderen. Het bevat allerlei boodschappen door elkaar: iets wonderlijks, een mirakel, iets verrassends dat onbeantwoorde vragen over zich zelf afroept, de waarnemer in verwondering brengen en zelfs sceptische opmerkingen ontlokt zoals: x91dat zou me verwonderenx92. Mirakel zet je op het spoor. Het woord komt van een Indo-Europese stam die eenvoudig x91lachenx92 of x91glimlachenx92 betekent. Iets wonderbaarlijks bezie je altijd met een glimlach, uit bewondering. Ik besloot een lijstje te maken met zeven dingen waarover ik me het meest verwonder.
Wereldwonder xe9xe9n. Mijn wereldwonder nummer xe9xe9n is een bacterie die voor 1982 nooit op aarde was waargenomen, een wezentje waarvan niemand ooit had gedroomd, een tegenspraak van wat we altijd als de wetten van de natuur hebben beschouwd, letterlijk regelrecht afkomstig uit de Hel. Althans uit wat we altijd voor de hel hebben aangezien: het hete onleefbare binnenste van de aarde. Dit oord is onlangs binnen de gezichtskring van de wetenschap gekomen dankzij onderzoeksduikboten die tot meer dan 2500 meter diepte kunnen duiken, langs spleten in de diepzee waar pluimen oververhit water uit de aardkorst omhoog spuiten via een soort schoorstenen die bij oceanografen als x91zwarte rokersx92 te boek staan. Het gaat niet zo maar om heet water of stoom en zelfs niet om stoom onder druk zoals we die kennen van de laboratoriumautoclaaf (waarop we nu al weer tientallen jaren vertrouwen als de beste manier om alle microbixeble leven te vernietigen) maar om buitengewoon heet water onder buitengewoon hoge druk met temperaturen van meer dan 300 graden. Bij zox92n hitte kun je het leven zoals wij dat kennen niet voorstellen. Eiwitten en DNA zouden uiteenvallen, enzymen zouden wegsmelten, al wat leeft zou onmiddellijk doodgaan. Allang achten we het leven op de planeet Venus nihil omdat daar vergelijkbare temperaturen heersen. Op onze eigen planeet achtten we het leven in de begintijd, pakweg vier miljard jaar geleden, om dezelfde reden uitgesloten. Onlangs hebben Barros en Deming in water dat rechtsreeks uit deze diepzeespuigaten is opgehaald bloeiende kolonies bacterixebn aangetroffen. Eenmaal aan het oppervlak gebracht met hun titanium-monstercapsules en al in drukkamers bij een temperatuur van 250 graden niet alleen in leven, ze vermenigvuldigden zich ook nog eens naar hartenlust. Doden kon je ze alleen door ze in kokend water van 100 graden af te koelen. En toch zien ze er als gewone bacterixebn uit. Onder de elektronen microscoop hebben ze dezelfde basisstructuur, compleet met celwanden en ribosomen. Als het waar is wat men zegt, dat het de oorspronkelijke arche-bacterixebn zijn, voorouders van ons allen, hoe hebben zij of hun nageslacht dan geleerd om af te koelen? Ik zou geen wonderlijke truc weten.
Lewis Thomas.
Wordt vervolgd
